Saturday, January 9, 2021

किरिप रोइ

कोइन्च-बु                                                                                                                                                     
dr.Lal rapacha poem
                         डा. लाल रापचा"शाँकारेलु"                           कटुन्जे-२, चुप्लुङ, कोँइचवान  
                                      कविता 
     
नोफा दाइस्शा नेनेन दे
आँके कोँइच वारच्चइ...
...
साप्पा इप्तिक रोइ पनी बाॽत:  
साप्पा प्लेँतिक रोइ पनी बाॽत: 
साप्पा जतिक-तुतिक ला रोइ पनी बाॽत: 
आम रू प्लेँनी बाॽत: 
आम व़ाकी प्लेँनी बाॽत: 
आम ब्वाकु प्लेँनी बाॽत: 
आम लाँ प्लेँनी बाॽत: 
आम कोँइच नेन प्लेँनी बाॽत:
... 
खपके तमी-तउ ...  
दोपा ओँ दुम्मे देँ:शा 
हिमाकेम पनपन 
इँगि होपोकल 
चुप्लुङ होपोकल 
दुप्लुङ होपोकल 
क्योहो नरुकल
पोँइबो-ग्यामी-नाॽसोकल 
चिङगा-लिँक्यु कोँइशोनु 
हिल्लोहिसी पशोनु 

देँ:तेमे—
कोँइचआनके निप्सकल 
कोलोनिएल किरिपमि ने:गात । 
मोपतिकेम ... 
कोँइच मुरुपिकि इप्सङा इप्स दुम्मात । 
कोँइच मुरुपिकि प्लेँसङा प्लेँस दुम्मात । 
कोँइच मुरुपिकि जसङा जस दुम्मात । 
कोँइच मुरुपिकि तुसङा तुस दुम्मात । 
मुलङमेरे ...
पिने पिने आम कोँइचमुरुपिकि 
नक नक न्हा: ग्लुशोमि 
आम नक-नक कोँइच च्याप्टर गोइय:
आम आमके निप्सकल 
आम आँमन आप्य: रिफरम्याटिङ । 
...
मिनु ...
सङ सङ सङ सङशो... 
पिदार-नाम्दार पनपन,
मुल बोॽय: इप्सि ला । 
मिम्य: आम रु । 
मुल लेइय: आम लाँ । 
मिम्य: मुल आम अरगानिक रिमाचेमा ।  
मुल नक थुँश्येल्य: सेस्सेब्लेसेके। 
चिनुयो माल्य: निरा खपके । 
चिनुयो हिरस्शा कोय: आम व़ाकी ।  
चिनुयो थाम्य: आम ब्वाकु ।
मुल लेपय: आम कोँइच अरगानिक ने ।
...
मिनु कका सा:सिब गिगो रोइ ला । 
मिनु कका सा:सिब अल्जाइमर रोइ ला । 
मोपतिकेम कोँइच वारच्चइ ... 
आपेन आपेन निप्समि रिफरम्याटिङ 
कोलोनिएल किरिप रोइ से:चाकल 
आपेन आपेन निप्समि रिफरम्याटिङ । 
चेकखुय ... कोँइच मुरूपिकि ।     
.................................

आँमिमी अम्कलि यामुनु

कोइन्च-बु                                                                                                  
कातिच उकुसु

                                    कविता 

आम चिःच पाशो लोः
माराइ दुम्ला मुल चिँ
मापाथु माप्लोइँनुङ देँनुङ
आः ल ल, इँः ! 
पासिन मापाचा एइ, पासिन मापाचा दे
ब्लाअÞ फार्शा क्लाःगे थार्ब
आम्केन एको काइँजे थुँ ।

थामा मारे मे ?
जोल मारे मे ?
रिम्शो मारे मे ?
मारिम्शो मारे मे ?
बाथा लोः मारे मे ?
नेल्लि लोः आँमिन रुब्ब
नेल्लि लोः आँमिन जोअब
आँमिन गेबाच
आँमिन योकिच
थुँ आँः आँमिमिन गार्मुशा
थुँ आँः आँमिन जिमुशा
ताँगे किस्ङाकिसि
चुइँचि थेपुलला नाः फ्वा क्युप्शा
जिक्रिःपाइश्शा आक्र्याप चोल्ति
आ गोःति एको क्लाअगे थुँ
माराइ पाचा मागेब आँकालि
आँके थेँपोस बारिबोम्दाङा लाँ तेब
थामा देँचाङाना माराइ गे मालाब्शो
दा खोअशिङा खोअशि बाअशो
एको बुन्कुत हिँच ख्येलाप थुँ ।

थामा मुल माराइ दुम्ला
आँ गाःङा देब्ला, ब्लेस तिल्शा
थुँला बोशो आम चिःच पाशो लोः
मापाथु माप्लोइँनुङ देँनुङ
हेरआनकालि थेँगे चोल्शो ते दुम्बाम्ङा ?
आः पाचान मादुम्ब शाँः दे
फिफि लेश्शा ग्ला ग्लाअ तेब
आँकालि आँम्केन वाइलि दुम्शा
आक्र्याप आक्र्याप एको फुत ग्लिश्शो थुँ ।

Tuesday, December 29, 2020

किराती उधौली पर्वको शुभकामना

sunuwar
Photo by UKUSU KAATICH
                                                                          किरातिहरु को महानचाड  फोल शाँदर, साकेला,चासोक,ताम्नाङ,चसुवा(उधौली पर्व २०७७)येलेसम्वत ५०८१को उपलक्ष्य मा विशेष शुभकामना! 
कोइन्च बु                                       

Tuesday, June 9, 2020

सुनुवार जातिका थरहरु


सुनुवार युवाहरू आफ्नो जातिय पहिरनमा)



सुनुवार। मुलवासी। किरात परिवार।कोञिच 
* सीमान्तकृत * सुनुवार आफ्नै छुट्टै पहिचान
भएको जाती हो। सुनुवार किरात समुदाय भित्र पर्ने प्रकृति पुजक/पित्री पुजक हुन। यो जातीमा मुक्दुम नियम अनुसार सास्कृतिक परम्परा चल्दछ।न्हासो र पोञिबद्वारा सुनुवार
जातिको परम्परागत कर्मकाण्ड संचालित हुन्छ। 

भाषा : सुनुवारी/कोञिच ल्वो 
भाषा परिवार : भोट वर्मेली 
सुनुवार जातिको वसोवास स्थान: मध्य तथा पुर्वी नेपाल पहिचान : वोल्लोकिराती /कोञिचवानी 
अन्यस्थान/देस:भारत,हङकङ,वेलायत,अमेरिका परिचयको अन्य माध्यम: * मुखिया :-पद * सिकारी :-पद *सुनुवार :-नेपालको मध्य तथा पुर्वी भागमा मुख्य बसोबास रहेको। 
*सस्कृती:- षादर उधौली/उभौली 
*प्रमुख राष्ट्रिय विदा:-उभौली/उधौली पर्व (५ दिनसम्म धुमधाम्संग मनाइने यो पर्व पहिलो र दोस्रो दिन अति नै महत्वपूर्ण हुन्छ। तेसैले राज्यले कम्तिमा दुइदिन को राष्ट्रिय स्तरको विदा दिन आवस्यक छ। 
नेपाल भित्र शाखा परिवार (हाल जाती):-हायु/सुरेल/जिरेल 
भाषा/कोञिच ल्वो बोलिने जातीहरु:-हायु/जिरेल/सुरेल/जेरो/वाहिङ किराती समुदाय
सुनुवार जातिको थरहरु स्थानको माध्यमबाट रहन गएका केही थरहरु:-(कातिच बुजिज प्लेत्तिच थोलच साब्राच )      
१-क्युञितिच  २-कार्सिङ    ३-क्याबा          ४-कालङ                 ५-काम्लिच ६-कोर्मोच   ७-ख्योम्पतिच    ८-गोङरोच     
९-गाउरोच      १०-ङावच    ११-जान्चा        १२-जेँतिच     
१३-जेस्पुच     १४- जिम्लुङ १५- जिपु          १६-जिजिच    
१७- ठङ्राच     १८-तुर्सुच     १९- तुनिच        २०-तोकुच      
२१- तुर्कुच      २२-थुङ्गुच     २३-दसुच         २४-देब्बाच 
२६- दिगर्च      २६- दुर्विच    २७-नम्लिच       २८-पर्घाच 
२९-ब्लमलिच   ३०-बाङनमि ३१-बोग्नच       ३२-बिज्ञच 
३३- बलाच      ३४-मुलिच    ३५-याता          ३६-येलुङ
३७-रुजिच      ३८-रुदिच      ३९- रुपाच        ४०-रापच  
४१-रवाच        ४२-लिनुच     ४३-लास्पाच      ४४-लोकुच 
४५-लुँखिच      ४६-लोरुङ    ४७-लोपा           ४८-लाराम
४९-लास्पाच     ५०-वाङ्गदे     ५१-सोङ्गना        ५२-सुजिच 
५३- सोँकुच     ५४ - शोचुल  ५५- फतिच       ५६- शुशुच            ५७- ओङरा ५८- हेताम    ५९- दलमुखीँ     ६०-बुङनामि
(छुटेका केही थरहरु)
थर  ::::::>**
क्याबा=   बगाले क्याब/राराली क्याब/तुमली क्याब
कालाङ= काउनी फुचे/खाराङपाङ्चो
जेँतिच=   सदुवा जेति/वारचा जेति 
याता =    गर्शी याता/बम्ना याता/ओखर याता/ग्लम्शी याता/सुरि याता
* बसोबास गरिरहेको स्थानको नामबाट चलनचल्तीमा बोलाउने गरिएको 
** शाखा थरहरु।

Wednesday, February 26, 2020

जाअ्नुङ दे माजाअ्येँ

Koinch

-कोइँचबु काःतिच

कविता
जाअ्नुङ देँते रिम्ताङ
ग्लुति देँते बाअ्Þति
गाअÞति देँते इ लाँः कोःश्या बाअ्ति
ताँ ते जामे जामे
गोइ जाअ्Þसिन माजाअ्येँ ।

थुँदा मे
गोइ जाअनेकोँ दे
साप्पा कोश्या बाअ्ति 
ओत्थि कोःता 
एरि कोःता 
इरि यो कोःता 
उयु यो कोःता 
ताँ तेइ तासिन माताङ 
कोस्ङा कोस दुम्ति
 मिःचि तान किःशा कोःता 
दायिँ गिःशा कोःता 
जाअसिन माजा्येँ 
ओत्थि पाइनुङ इरि पाइनुङ 
बुट निन्नुङ 
जुल बोअनुङ 
ताँ मार दुम्मे दुम्मे खोदेँशो 
ताँ मार जाम्मे जाम्मे खोदेँशो 
आँमिमि आम्कालि प्लेँःश्यो खोदेँशो 
लुङ्गिर गिःत् ब्लोइश्श्यो खोदेँशो 
सुइमि किःत प्लोइश्श्या लाइश्श्यो खोदेँशो 
मार पाङ दो पाङ दुम्श्या 
फुअ्बुर प्लाप्साला दुम्श्या 
इँकालि रिम्श्या बाअ्ति 
तेकाइ तेइला गोइ जाअ्तेक 
माराइ चिङ्गा माताङ 
ताँ ते जामे जामे 
गो इँकालि रिम्श्या 
तुके तुके पा बेअ्चाता 
ताँ ते जामे जामे ?